Radio Bertégne Le portale des radios en berton e en galo

TOUTES LES EMISSIONS

vous perpoze l'emission

A liv ar loar hag ar stered

Istoerioù kontet get Stefani Gwilhom e Porzh-Loeiz er bleadoù 1910, dastumet get Iwan an Diberder, ha lennet get Mazhev Coviaux, Benoit Allaire, Enora Molac, Brewal Runigoù, Ninnog Louis, Jeanne Chevrel...

18 minutes

Daraine emission 20.01.2021

Jeanne ChevrelJeanne Chevrel

Ar siren gouliet get ar rekin (rinkin) er c'hoad-tailh

Get :
An narratour : Mazhev Coviaux
Ar galant : Nicolas Le Grand
ar verc'h yaouank : Enora Molac
ar siren : Morwenn Le Normand
An daou zen kozh : Momo Jouano
an daouzek den get o roñsed : Youn Kamm / Brewal Runigoù
an eil den yaouank : Benoit Allaire
.
Sonerezh :
- Barbara : Septembre
- Andrew Bird : Dance of death
- Vincent Peraini & Emile Parisien : The Crave
- Dakhabrakha : Dostochka
- Samara Balouf : La mer
-Dour Le Pottier 4tet : Borderline
- Thimothée Le Net 4tet: Mue Imaginale
- Etienne Cabaret : Boked Eured
- Alain Genty : A-us d'al lenn

Ur wezh e oa ur verc'h yaouank hag a oa plac'h ! Hi a gavas ur galant àr he hent hag a lâras dezhi:
- Plac'h yaouank, d'e-menn eh it ?
- 'm eus ket afer doc'hoc'h. Me 'm beus ur siren hag a zo ma mamm-baeren. Mes seulamant nend omp ket 'n un enezenn, ha ' beus ket-ni afer doc'h denig yaouank ebet da zonet geneomp. Ma mamm-baeren ha me a zo eürus. Ni a zo 'n ur c'hoad, 'n ur c'hoad-tailh. Aze ' omp eürus hon-div, me ' gan da ma mamm-baeren hag a zo siren, d'an eur a greiznoz 'el d'an eur a greisteiz. Bout ' zo daou zen kozh geneomp ('d omp ket gwall-bell doc'h ar mor), hag a ya da glask dSur bemdez get b(emp) a ziv sailh da lakat e-lec'h (e)ma ma mamm-baeren. E-lec'h ema, (e)ma tout bitumet (cimenté). Ha p(a) arruont er gêr, den yaouank, a c'hober o labour, int a ya da ziskuizh. Hag int a ya b(emp) a 'n e wele. Ha den yaouank ' em eus ket afer doc'hoc'h.
- Neoazh, c'hwi a zo plac'h ha brav. Ha hoc'h eus plijet din fonnapl. Ha mar karit, plac'h yaouank, me ' labouray er jardrin.
- (Me) 'm eus lâret deoc'h ur wezh, div wezh, un deirvet (g)wezh 'm eus ket afer doc'hoc'h. Me ' zo-me re eürus amañ. Hag an daou zen kozh a zo geneomp a labouray er jardrin ha pa faotay deomp.
- Plac'h yaouank, taolit meiz d(oc'h)oc'h, a lâras an den yaouank dezhi. Un noz bennag m' ho spontay deoc'h.
- Den ebet ma spontay-me. (Me) 'm eus ket aon e-raok den, ha den ne ray ket poan din, kar ma mamm-baeren a zo siren.
- Nend on ket e poan doc'h ar siren, a lâras an den yaouank dezhi. Me ho po doc'h an noz, pe doc'h an deiz.
- Ma mamm-baeren a zo ma supérieure, a lâras ar verc'h yaouank.
Hag ar siren, he mamm-baeren, he c'hlevas é tespetal, hag a lâras dezhi :
- Piv ' zo é prezeg geneoc'h, ma filhorez ?
- Un den yaouank ' fell dezhoñ ma c'havouit palfors.
- Ma filhorez, a lâras ar siren, lârit dezhoñ donet da gomz doc'hin. Ha ni ' welay mar plijay din. Mar plijay din, c'hwi a zimezay getoñ. Ha mar ne blij ket, me ' ray foutr anezhoñ.
Ar siren a lâras d'he filhorez :
- Mar 'd eo ket pell anezhoñ ac'hann-amañ, lârit dezhoñ donet a-benn.
Ar verc'h yaouank a zo aet da lâret d'an den yaouank :
- Dait da gomz doc'h ma mamm-baeren ar siren.
- Me ho selaou, ha me ' ya àr-ho-lerc'h, a respondas an den yaouank.
Hag an daou zen kozh a oa chomet da selaouet er c'hoad-tailh.
- Mechal petra Madam ar siren a ya da lâret dezhoñ. Ni ' zo kurius un tammig. Ni ' garhe selaouet ha gwelet, àr-lerc'h ' vehaomp ket gwelet g(et) ar siren, a lâre-int etreze o-daou.
Hag an 'all a lâre d'ar gile.
- Na bout e kollhen ur penn-devezh an dra-se ' ray ket kalz a boan deomp. Ar verc'h yaouank ' deus kalon vat. Mes gwezhavez ar siren ' vez ket moaiand donet da benn doc'hti.
Pand eo arru an den yaouank 'tal ar siren :
- Boñjour, Madam ar siren. Me ' zo daet da c'houlenn dorn ho filhorez da zimeziñ.
Hi a sellas doc'htoñ hag a respondas :
- Ma filhorez, c'hwi n'ho po ket, kar ho fas ne blij ket din.
- Kenavo, ar siren. Ho filhorez ne vevay ket mui pell. Me m' armay g(et) ur pistoled, ha me ' lazhay an daou zen kozh ha hi. Ha c'hwi, siren, mar gellan ho tapouit, me ' ray kement-rall deoc'h.
Hag ar siren a savas he divrec'h d'ar lue, hag a lâras dezhoñ :
- Maleürus, ' po ket na buhez ma filhorez, nag an daou zen a zo genin pas muioc'h mam buhez-me. Me ' zo siren ha me ' zay a-benn deoc'h. Ha me ' ouarnay ar re ' zo dizan din. Kerzhit d'ar gêr, den yaouank ha chomit trankil. Ha ne lammit ket doc'h ho ti. Kar mard it d' hor lazhiñ, ho puhez a vo din.
Eñv ' gomañsas kaniñ. Eñv ' c'hwitelle :
- Me ' gasay genin, siren, un hanter dousen doc'h ma c'hamaraded.
- Na bout e kashec'h kant, a lâras ar siren dezhoñ, james treid den ebet ne day (zay) mui er c'hoad-mañ.
S'tu 'ma-eñv partiet d'ar gêr. Ha pand eo partiet d'ar gêr, an daou zen kozh ' oa é servij ar siren, int a lâras dezhi :
- Siren, henoazh e vehaomp lazhet, abalamour d'ho filhorez a zo ker plac'h.
- ' Hoc'h eus ket afer a vout aon. Den ' zay (day) ket mui amañ, ken 'met ma filhorez ha c'hwi ho-taou, a lâras ar siren.
Eizhtez goude, int a gleve un trouz é tonet 'tal ar c'hoad. Ha(g) he filhorez a lâras :
- Mamm-baeren, ' glevit ket trouz ? Me ' glev re é tonet hag a zo àr roñsed.
- ' Hoc'h eus ket afer a vout aon, a lâras ar siren. (E)n un hanter eur ac'hann-mañ, me ' ya d'ober añtouriñ ar c'hoad ha den n'her gwelay ket.
Da greiznoz s'tu savet ur vagoer tro-ha-tro d'ar c'hoad. Hani n' helle ket pigniñ, hag int a lâre :
- Ni' yay da glask piochoù, barennoù houarn, ha ni a ray un toull er vagoer, ha ni ' daolay ar vagoer d'ar ias, hag aze ni ' yay àrne roñsed ha-tout.
Ar siren a glevas ar vein é kouezhel d'ar ias. Hi a lâras doc'h unan doc'h an daou waz a oa geti :
- Lakit c'hoazh peder sailhad dSur fresk àrnin, ma vin uheloc'h, hag aze me 'n em garg doc'hte. En tachad mard on, 'm eus ket aon doc'hte. Doc'hin-me o devo afer.
Int a arruas get o roñsed. Hag e oant daouzek àr roñsed. Ha(g) int a ya(as) e-lec'h e oa ar siren. Ha(g) int a lâras dezhi :
- Siren, henoazh (e)ma ho noz diwezhañ.
- Arrestit, daouzek den yaouank, a lâras ar siren. 'm eus ket afer doc'h den da man difenn. Me ' zo kreñv tra-walc'h ha doc'hin-me 'd aoc'h ket da benn. Ma foull ' zo leun a zSur. Ha get man daouzorn m'ho taolay d'ar ias pep unan d'e dro. Pandeogwir (en) em gavit ken kreñv, den ebet ne zay (day) ket da benn doc'hin.
Hi a dapas enne, hag o zaolas d'ar ias 'ziàr o roñsed. An daou ziwezhañ a c'houlennas pardon g(et) ar siren. Hag a lâras dezhi :
- Ne rit ket droug deomp-ni. ' beus ket lâret ger deoc'h. (A)n heni kentañ ' deus hor c'haset getoñ, ha(g hor) behe kollet hor buhez abalamour dezhoñ. Met siren, ni a zo paour, Mard oc'h koutant doc'homp, ni a chomay geneoc'h.
- Me ' zo koutant, daou zen yaouank, kar 'm eus ket aon doc'hoc'h. Me ' gousk en deiz, mes ' gouskan ket d'an noz. Ma filhorez ne lammay ket adal din. Hi a choukay en ur gadoer. Hi a vrochay, hi a vroday, hi a ray tout ar pezh ' lârin dezhi gober.
An deiz àr-lerc'h mitin, hi a lâras d'he filhorez gober dijun d'ar pevar gwaz a oa er c'hoad geti :
- Maleürus eo (n') c'hellan ket monet er mor. Kar ur siren ' c'hell ket beviñ en dSur dous. Ret mat eo ma vo en dSur sall. Bremañ eh oc'h pevar. C'hwi ' yay pep unan d'e dro daou-ha-daou da glask dSur sall da laoskouit er lenn eh on. Bemdez, unan doc'hoc'h a yay d'ober tro an aod. C'hwi a gavay pesked hag a vo bev àr an draezhenn. Ha c'hwi o c'hasay din da zebriñ.
Unan doc'h ar re yaouank a oa partiet an deiz àr-lerc'h. Pand eo arru en aod, eñv ' deus kavet pevar bezh pesk. Eñv ' devoa aon en o raok, kar bev (e) oant. E-raok parti ar siren ' devoa lâret dezhoñ :
- Ne droc'hit ket o fennoù, rak maleur a vo deoc'h. C'hwi o c'hasay amañ ha m'o digoray, kar ar pennoù a garan ar gwellañ.
Pand eo arru get ar pevar besk bev, an den yaouank a oa skuizh. Hi ' lâras d'he filhorez :
- Me ' glev unan bennag é tonet, ha me ' zo sur ema ar pesked am eus kaset da glask. Lârit da unan doc'h an tri gwaz da vonet àr e arbenn, kar skuizh eo ha fatiket, ha 'm eus-me hiraezh da zebriñ un tamm pesked.
Hi a lâras dezhoñ :
- Den yaouank, kasit-hè e-tal din, ha me ' ya d'o digor, ha c'hwi a welay penaos e tebrin.
Eñv ' deus kaset ar pesked 'tal ar siren. Hi ' a lâras dezhoñ :
- Eh an d'o c'haeraat, ha c'hwi a welay penaos o debrin.
- Siren, ne chomin ket 'taldoc'h, kar pa welhen debriñ pesked kriz, e tahe ma c'halon er maez a ma c'horf.
Hag ar siren a lâras dezhoñ :
- ' hoc'h eus ket afer a vout aon. Nag a vout regred. Me ' zo-me ken propr 'eldoc'h, ha difisiloc'h evidoc'h. Mar ' garit ket 'met kig, me ne garan ket 'met pesked. Kerzhit bremañ da zebriñ ho merenn, asambl g(et) ar 'rall. Ha doc'h an daol e vec'h pemp. Ha laoskit-me ma unan da zebriñ ma fesked e m(a) aes. Ha ma ' vo ket ho kalon-c'hwi diaes.
Pand eo arru doc'h an daol asambl g(et) e gamaraded, n' helle ket debriñ na(g) evet. Int her gwele é tonet da vout gwenn 'el ur mouched. Ha(g) int a lâras dezhoñ :
- Petra ' zo arru geneoc'h ?
- Ma c'halon a ra droug din. Laoskit-me e m(a) gwele ha me, eh in da gousket.
Pand eo bet div eur horloj (e)n e wele, ar siren en deus galvet he filhorez, hag a lâras dezhi :
- E-menn ema an den yaouank en deus kaset ar pesked din ?
- Mamm-baeren, skuizh eo ha fatiket. (e)ma 'n e wele ha n'en deus ket debret.
- C'hwi a lakay dezhoñ àr an tan, a lâras ar siren d'he filhorez : s'tu ur voutailh hag a zo genin amañ daouzek vlez zo, hag a zo bouchonet mat ha den ' deus ket hi touchet. C'hwi a lakay dezhoñ (e)n ur wezh tizan ar valeur a zaou vlankad lagout. Hag aze ' vo ket pell anezhoñ é tonet en-dro. Ha pa welhaet e tay gwell, c'hwi a zay da gas ar respond din.
Un eur goude en devoa evet an tizan, an den yaouank a greñve. Hag hi ' zo oaet da gas respond d'he mamm-baeren :
- Mar faotay c'hoazh ur wezh tizan dezhoñ, a lâras ar siren dezhi, ar wezh-mañ ne lakit ket ken kreñv (a)nezhoñ, kar marse 'd ahe ket en-dro anezhoñ.
Da greiznoz s'tu 'ma-eñv savet. Eñv ' zo aet da remersiiñ ar siren evit an tizan en devoa evet. Eñv ' a lâras dezhi :
- Mersi, siren, bout ma sovet.
- Hoc'h eus tapet droug é vonet da glask ma fesked.
Hi a lâras dezhoñ :
- Bremañ c'hwi a chomay eizhtez hemp gober netra. An tri arall a labouray pep unan d'e dro.
An deiz àr-lerc'h mitin, s'tu galvet unan doc'h ar re koshañ a oa eno.
- Petra ' faot deoc'h, siren ?
- Karget a gomisionoù. Doc'h ar pesked, 'm eus c'hoazh unan. Met àrc'hoazh e vo mall monet d'an aod da glask kement 'rall din.
- Me ' selaouay doc'hoc'h, siren. Tout ar pezh a lârit din, me ' ray, na bout ' vehe ret din koll mam buhez, hag àr bennoù man daoulin, m'ho servijay.
Bremañ, a lâras ar siren, ema ret mat kavouit dSur fresk ha lakat ar lenn da redek. Div wezh dSur fresk bemdez nend eo ket re din-me. Me ' zo skuizh er lenn-mañ, kar n' c'hellan ket gober ar pezh a faot din. Un tammig ema re vihan.
Ha unan doc'h an daou zen yaouank a respondas dezhi :
- Me ' zo-me mason, ha m'her brasay. Ni o lakay 'n ur bailh bras, ha ' vo laket dSur mor fresk geneoc'h a-barzh, a d'rant vin é vrasaat ar lenn. Hag àr-lerc'h c'hwi ' vo (e)n ho aes, ha ' po ket mui pinizenn (pénitence).
Pand eo achu ar lenn, ema karget a zSur sall hag ema kaset ar siren a-barzh.
- Pegement a blijadur, a lâras ar siren, am eus bremañ. Ha pegement eh on e m(a) aes ! Kar e-raok me ' oa diaes. Evidoc'h, den yaouank, ne oaran ket petra gober. Me ' ray deoc'h ma filhorez da zimeziñ, kar c'hwi a zo un den yaouank hag a blij din.
- Ho filhorez, siren, ' devo ket afer doc'hin.
Hag ar siren a respondas :
- 'd ay ket (a)nezhi enep din.
Ar filhorez a oa gwiv ha koutant da gavouit ur galant. S'tu 'ma int dimezet. Hag ar siren a lâras dezhi :
- Grait hiziv ur pred mat, ur repas bras. Ha c'hwi a gasay div zaol e-tal ar lenn, unan a bep tu din. Ha m'am bo plijadur d'ho kwelet é tebriñ hag é evet.
Pand eo kaset an div zaol ha ne vanke ket netra àrne, ar siren a foetas he daouzorn hag hi a c'hoarzhe :
- Me 'ra deoc'h mam bennozh, mam bugale. Me ' vevay eürus e peoc'h hag e trankilite.
P' oa dimezet he filhorez, hi a ra(s) aour hag argant dezhe.
- Ne vennan ket e chomit ken da chom amañ. Kerzhit pelloc'h ac'hann-amañ, kar amañ ne welit ket den, ha den n'ho kwel ket. G(et) an aour ha g(et) an argant a ran deoc'h, c'hwi ' c'hellay monet d'ur vro e-lec'h e plijay deoc'h.
S'tu 'm' int partiet. Hi a lâras kenavo, he gwaz ha hi, d'he mamm-baeren. Hag ar siren a lâras dezhe :
- Ne vankit ket a zonet da man gwelet. Me ' faot din e tit pep miz, deiz evit deiz. Kar mar veoc'h un deiz àr-lerc'h, ne rin ket mam bennozh deoc'h.
Ar miz kentañ, int a zo daet an deiz just deiz evit deiz, da welet ar siren he mamm-baeren. An eilvet miz, an daouvet miz int arruas tri deiz diwezhat hag e oa ar siren é vervel. Ha ' oa ket 'met an tri gwaz d'he soagniñ. P'he doa gwelet he filhorez hag he gwaz, hi a lâras dezhe :
- Kulit ag ur paz. Ne vennan ket mui ho kwelet. C'hwi hoc'h eus manket d'ho tever. Bremañ kulit e-lec'h mard oc'h é chom. 'M eus graet trawalc'h a(g) aour hag argant deoc'h. Hag an tri den a zo amañ a vo tout evite. Ha(g) interit-me bremañ e-lec'h a blijay geneoc'h, dizan ur wezenn skav. Ha pa vo é bleuñv, ma zud vat, c'hwi o zroc'hay a bakadoù, ha c'hwi o lakay a-skourr da sec'het. Ha pa basay (un) den maleürus ebet amañ, hag a vo klañv, c'hwi ' ray b(ep) a wezh tizan dezhe, ha doc'h ar voutailh a zo amañ, c'hwi a lakay a-barzh, ha c'hwi a sovay o buhez. Ha ma ' oa(nt?) ket c'hoazh marv, neuze.
10/10/1913
C'étaient d'autres qui l'avaient envoyée là, parce qu'elle était affligée. Alors les autres avaient choisi cet endroit là qu'elle aurait été tranquille. An hanter doc'h he c'horv a oa bet debret g(et) ur rekin. Ha neuze ' oa graet ar lenn, ha hi ' oa laket a-barzh. Ha(g) int a lâre amañ e vo e peoc'h hag e trankilite. Hag er mor e vehe bet marv goude ma oa bet haniet d'ar rekin.
An dek-se ' oa bet lakaet e morfos, an deiz ' oa dimezet he filhorez an dek den yaouank a oa er fest, hag an dek jao a oa graet dezhe da zebriñ 'tal ar lenn. Hag an deiz ma(r)d int aet kuit he filhorez hag he gwaz, an dek den yaouank hag an dek jao a zo dispartiet.